Interested in working with us in the future?
Follow to see new jobs and posts in your feed.
No news yet.

Tarihçe
Ardahan kentinin kuruluşu yaygın bir efsaneye dayanır. Gürcü tarihçi Leonti Mroveli’nin Kartlis Tshovreba adlı Gürcü tarihinde aktardığı rivayete göre Mtshetos’un oğlu Cavahos Tsunda ve Ardahan kentlerini kurmuştur. Ancak kuruluşu sırasında Ardahan’ın adı Kacta Kalaki’ydi (Şeytan Şehri). Kacta Kalaki daha sonra Huri adını almıştı. Gürcüce kaynaklarda Artaani adı sadece bölgeyi adlandırmak için kullanılıyordu. Başlangıçta Kacta Kalaki, Huri olarak adlandırılan yerleşim birimine daha geç tarihlerde Artaani denmiştir. 16. yüzyılın sonlarında, Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği toprakların erken dönem tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan’da da yönetim merkezinin adı Ardahan değildi. Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) olarak kaydedilen livanın (sancak) idari merkezinin adı Parakan / Rabat-i Kala-i Parakan (رباط قلعه پرە كن) idi. Parakan, Büyük Ardahan livasının en önemli kale-kentiydi. Parakan ya da Parakani adı ünlü Gürcü tarihi Kartlis Tshovreba'da da geçmektedir. Osmanlılar 16. yüzyılda Gürcü atabegleri yönetimi altındaki Samtshe-Saatabago karşı açtıkları savaşta önce Ardanuç'u (Artanuci), sonra da Parakan'ı (Parakani) ele geçirdiler. Parakan Kalesi'nin ele geçirdikten sonra Osmanlılar bütün Ardahan bölgesine hâkim oldular. Parakan adı ayrıca Evliye Çelebi ile Kâtib Çelebi'nin eserlerinde de geçmektedir.
Ardahan kentini anlatan pek çok metinde, bölgenin tarihi ile kentin tarihi birbirine karıştırılmaktadır. Bundan dolayı antik çağdan Orta Çağa değin Ardahan bölgesine hâkim olan bütün devletlerin Ardahan kentini de ele geçirdikleri biçiminde yanlış bilgi verilmektedir. Oysa Ardahan kentinin eski adları olarak aktarılan Kacta Tsihe, Huri ve Parakani kale-kentlerinin tam da bugünkü Ardahan kentinin yerinde kurulmuş olduğuna ilişkin kesin bilgi mevcut değildir. Osmanlı Devleti'nin Kars ve Ardahan bölgelerini ele geçirdiği 16. yüzyılda Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) Gürcistan vilayeti, Ardahan-i Küçük (Küçük Ardahan) olarak anılan tarihsel Kola bölgesi (sonra Göle) ise Kars vilayeti sınırları içinde yer alıyordu. Ardahan-Büzürg livası (sancak) Kuzay, Meşe ve Güney nahiyelerinden oluşuyordu.
Etimoloji
Artani veya Artaani'den değişime uğramış olan Ardahan, Ahameniş döneminde, Gürcistan'da da yayılmış bir din olan Zerdüştilik inancına bağlı olarak ortaya çıkmış bir yer adı olarak kabul edilir. Bu yer adının kökü olan Arta, eski Farsçadan gelir ve Zerdüştilikte "Aša" olarak da bilinen tanrının adıdır. Arta, sadece Ardahan'a değil, Artavani, Artahi, Artanuci ve Artaşeni'ye de adını vermiştir.
Gürcülerden Ardahan bölgesini ele geçiren Osmanlılar, 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan gibi ilk tahrirlerde bir liva olarak Ardahan'ı bugünkü adına (اردهان) uygun kayda geçirmişlerdir. Gürcüce kaynaklarda ise bölgenin adı yaygın olarak Artaani (არტაანი) biçiminde yazılıyordu. Bununla birlikte Gürcüce kaynaklarda Artahani (არტაჰანი), Artani (არტანი) de kullanılıyordu. Günümüzde Gürcistan'ın doğusunda Artani (Yukarı ve Aşağı) adlarını taşıyan iki köy vardır. Osmanlıca kayıtlardaki Ardahan adının Gürcüce Artahani'den (არტაჰანი) geldiğine ilişkin görüşler vardır. Diğer Gürcüce yer adlarında olduğu gibi Artahani ya da Artaani adındaki Gürcücedeki "tı'" (“ტ”, t') foneminin istisnasız olarak Osmanlıcada "dal" (د) fonemine ve Latin harfli Türkçede ise "de" (d) fonemine dönüştüğü belirtilmektedir. Daha geç tarihli Osmanlı tahriri olan Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır'da da Ardahan aynı biçimde yazılmıştır. Osmanlıca son kayıtlardan biri olan 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında da bu yer adı Ardahan (آردهان) olarak yazılmıştır.
Tarihsel yapılar
Bugünkü Ardahan kenti sınırları içinde ve yakın çevresinde birkaç tarihsel yapı kalıntısı vardır. Bunlardan biri olan Mindaşeni Kilisesidir. Yapı, Ardahan kentinin güneydoğu ucunda, Göle yolunun sağ kıyısında yer alır. Parakani'nin (Ardahan'ın eski adı) bir köyü olan Mindaşeni'deki köy kilisesi, tek nefli bir yapıdır ve bir kısmı günümüze ulaşmıştır. 2011 yılında duvarları ayakta olan kilisenin bir duvarı, kısa bir süre sonra bilinçli biçimde yıkılmıştır. Bir başka kilise ise, Parakani (Ardahan'ın eski adı) adını taşıyan kalenin kilisesidir. Tek nefli bir yapı olan Parakani Kilisesi tamamen yıkılmıştır. Bugünkü kent sınırları içinde kalan ve kentin kuzeydoğu ucunda bulunan eski Kayabaşı köyündeki kubbeli kiliseden de günümüze sadece yıkıntılar kalmıştır.
Kiliselerin dışında Ardahan kentinde ve yakın çevresinde, basızı yıkılmış birkaç kale vardır. Bugünkü Ardahan kentinin sınırları içinde sayılan eski Parakani köyündeki kale, kentin 3 kilometre kuzeyinde bir tepede yer alır. Orta büyüklükteki kale (70 × 55 m), 19. yüzyılda Ruslar tarafından askeri karargâh olarak kullanılmıştır. Ramazan Tabya da denilen bu kalenin 800 metre batısında, Ardahan kentinin 3 kilometre kuzeyinde bulunan Parakani Kalesi (60 × 36 m), iki dere arasındaki bir tepede yer alır. Kale tamamen yıkılmıştır. Ardahan kentinin 1,5 kilometre kuzeyindeki bir tepede, yığma taşla inşa edilmiş olduğu anlaşılan küçük bir kalenin (33 × 30 m) kalıntıları da günümüze ulaşmıştır. Bugün Ardahan Kalesi olarak bilinen kale ise, günümüze sağlam ulaşmıştır. Dikdörtgen planlı bir yapı olan kale (328 × 180 m), kent merkezinin kuzeyinde, Halil Efendi Mahallesi ile Ardahan kent merkezini birbirinden ayıran Kura Nehri'nin hemen sol tarafında yer alır. Ardahan Kalesi'nin 14 adet kule bulunmaktadır.
Coğrafya

Ardahan ilinin Merkez ilçesinin güneyinde Göle, kuzeyinde Hanak, doğusunda Çıldır ve batısında Artvin'in Şavşat ilçesi yer almaktadır. Doğu Anadolu Bölgesinin Karadeniz Bölgesi'ne komşu olduğu kuzeydoğu kesiminde yer alan Ardahan, yüksek ve engebelidir. Sahada 3.000 m'yi aşan dağlar yer alır. Yalnızçam Dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. İlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m), doğu kesiminde Akbaba Dağı (3126 m) yer alır. İl topraklarının güney kesimini de Allahuekber Dağları ve Kısır Dağı (3.197 m) engebeli hale getirir. Allahuekber Dağlarına bağlı Kabak Dağı (3.054 m) il sınırı içinde kalır. Kısır Dağı 3.197 m ile ilin en yüksek noktasıdır. Ardahan Platosu ilin orta kesiminde yer alır. Ardahan ilinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.829 metredir. Merkez ilçenin yüzölçümü 1.261 km²dir. Temelini Neojen volkanizması sonucu ortaya çıkmış lavlar oluşturur.
Plato, Pliyosen sonu ve Pleistosen başlarında ortaya çıkan faylanmalar sonucu çökmüştür. Kenarlarında marnlı ve kumlu çökellerin bulunduğu bu alan, yüksek kesimlerden gelen malzemelerle dolmuştur.
Kura Nehri ve kolları tarafından plato yüzeyi parçalanmıştır. Bu akarsuların en önemlisi platoyu baştan başa geçen Kura Nehridir. Çıldır Gölü; ilin güneydoğu kesiminde yer alır, yüksekliği 1.959 m'dir. Aktaş Gölü ise ilin doğu kesiminde yer alır. Bu gölün doğu yarısı Gürcistan sınırları içinde kalır. Gölün yüksekliği 1.798 m'dir.
İklim
Ardahan'da; kışları soğuk, yazları ılık, her mevsim yağışlı olan nemli orta enlem iklimi (Köppen-Geiger'e göre Dfb) hakimdir. Yıllık ortalama sıcaklık 3,8 °C'dir, yılın 5 ayı sıcaklık ortalaması 0 °C'nin altındadır. Ağustos, temmuz aylarında ortalama sıcaklık 16,3 °C, maksimum sıcaklık 35 °C'dir. Yılda ortalama yağış 551 mm'dir. En yüksek yağışlar haziran 92 mm, mayıs 82 mm, en düşük ocak 19 mm, şubat 21 mm ve aralık 22 mm'dir. Yağışların %41'i yaz, %30'u ilkbaharda düşer. Rüzgâr hızı ortalama 2,1 m/sn, maksimum 32 m/sn'dir.
Medya
Ardahan'da faaliyet gösteren medya kuruluşlarının büyük çoğunluğu yayınlarını internet üzerinden sürdürmektedir. Şehirde karasal veya uydu üzerinden yayın yapan yerel bir televizyon ya da radyo kanalı bulunmamakta; bunun yerine dijital platformlar, internet televizyonculuğu ve çevrimiçi radyolar tercih edilmektedir. Kentteki geleneksel basılı basın sektörü de zamanla dijitalleşme sürecine uyum sağlamış ve 2015 yılından itibaren ağırlıklı olarak e-gazeteciliğe yönelmiştir. Günümüzde şehirde geleneksel yöntemlerle basılı yayın hayatına devam eden yalnızca birkaç gazete kalmıştır.
Şehrin ilk internet gazetesi olma özelliğini taşıyan ve Mehmet Ali Arslan tarafından kurulan Ardahan Gazetesi; Yerel, Ulusal ve uluslararası yayınlarıyla Türkçe, Kürtçe ve İngilizce dillerinde çok dilli yayın yapmaya devam etmektedir.
Nüfus
Ardahan, bölge itibarıyla soğuk, elverişsiz iklimi ve işsizliğin de olması nedeniyle dışarıya çok göç vermiştir.
Spor
Ardahan'da birçok erkek amatör futbol kulübü bulunmaktadır. Ardahan Spor, Hoçvan Spor ve Serhat Ardahanspor, 3. Lig'e en çok yaklaşan kulüpler olmuştur. Serhat Ardahanspor, Ziraat Türkiye Kupası'nda mücadele etmiştir. 2026 yılında Serhat Ardahanspor, evinde konuk ettiği Dersim Spor'u 2-1 mağlup ederek tarihinde ilk kez Play-Off grubuna kalma başarısı göstermiştir.
Bölgedeki kadın futbolunu geliştirmek amacıyla kurulan Ardahan Kura Spor Kadın Futbol Takımı ise Kadınlar 3. Ligi'nde mücadele etmektedir. Takım, 2025-2026 sezonunda şampiyonluk mücadelesi vererek Trabzon 1923 Spor ve deplasmanda Erzurum Üniversiteliler Spor karşısında aldığı galibiyetlerle Kadınlar 2. Ligi'ne yükselme yolunda büyük bir avantaj elde etmiştir.
Futbol maçları 2.340 kişilik 80'inci Yıl Şehir Stadyumu'nda yapılmaktadır. İl merkezinde 450 kişilik K. Karabekir Kapalı Spor Salonu ile yarı olimpik kapalı yüzme havuzu bulunmaktadır. Şehir merkezine 22 km uzaklıkta ise Yalnızçam Kayak Merkezi yer almaktadır.
Kaynak: Wikipedia – Ardahan · CC BY-SA 4.0
History

Ancient and medieval
Ardahan was historically located in the region of Gogarene (Gugark), which Strabo calls a part of the Armenia that was taken away from the Kingdom of Iberia. In the Middle Ages Ardahan served as an important transit point for goods arriving from the Abbasid Caliphate and departing to the regions around the Black Sea. During the 8th to 10th centuries the region was in hands of the Bagrationi princes of Tao-Klarjeti under the name of Artaani, and later part of Kingdom of Georgia between 11th to 15th centuries. According to the Arab historian Yahya of Antioch, the Byzantines razed Ardahan and slaughtered its population in 1021.
The Mongols took hold of the city in the 1230s but the Georgian princes of Samtskhe were able to recapture it in 1266. In 1555, by the Peace of Amasya, the western part of the principality of Samtskhe was annexed by the Ottoman Empire, and Ardahan was included into the sanjak of Ardahan (an overall part of the vilayet of Akhaltsikhe). The Ottomans turned Ardahan into a formidable fortress-town. In the 1640s the Ottoman traveler Evliya Çelebi visited Ardahan and gave the following description: "The fortress of Ardahan sits atop an inaccessible cliff. It is square-shaped and sturdy... This fortress has a cold climate and, because of this, there are no gardens or orchards. Fruits arrive from the fortress at Ajara and Tortum."
Modern
Before 1829 Ardahan was recorded to have had 400 households, the majority of them Armenian. Many of them later emigrated to the Russian Empire in the early 19th century. During the Russo-Turkish War (1828–1829) it was an important road junction connecting the border fortress of Akhaltsikhe to the Kars-Erzerum road. The town passed into the hands of Russia following the 1877-1878 Russo-Turkish War and was made a part of the Ardahan Okrug of the Kars Oblast. The majority of the town was made up of Armenians, while other ethnic groups included Georgians, Pontic Greeks (here usually called Caucasus Greeks), Caucasus Jews, Russians, Kurds, Ossetians, and Yazidis. A Polish community was also established, with the majority of Poles being sent to Ardahan from the Russian Partition of Poland after being conscripted to the Russian Army. The town flourished economically under Russian rule, exporting fruits, smoked lamb meat, wheat and wood. New roads were constructed, linking Ardahan to Akhalkalak, Kars, and Oltu. On 25 December 1914, in the early months of the First World War, the Ottoman Army occupied Ardahan and massacred many of its Armenians, Pontic Greeks, and Georgians. The Russians, with the help of Armenian and Pontic Greek militias, captured the town on January 3, 1915, allowing some of the original inhabitants who had fled to return.
Geography
Ardahan is situated in northeastern Turkey, close to the border with Georgia. It lies on the upper course of the river Kura, south of the Yalnızçam Mountains. The town consists of 7 quarters: Halilefendi, Karagöl, Kaptanpaşa, Yenimahalle, Gürçayir, Atatürk and Inönü.
Climate
Ardahan has a humid continental climate (Köppen: Dfb, Trewartha: Dclc), bordering on a subarctic climate (Köppen: Dfc, Trewartha: Eclc) on higher elevations, with brief, mild summers and very cold winters.
Summers are mild to warm during daytime, but turn colder nocturnally. Because of this, temperatures below freezing have been recorded every month of the year. It is also frequently rainy most of the year, especially in spring and summer.
Winters are quite snowy with snow cover lasting from late October to mid April. Although it does snow in September and May, accumulating snowfall is rare. On rarer occasions, it has also snowed in summer months, such as the snowfall in August 2013. The highest recorded snow thickness was 113 cm (44.5 inches) on 30 January 1968.
Highest recorded temperature:35.0 °C (95.0 °F) on 29 August 1998Lowest recorded temperature: −39.8 °C (−39.6 °F) on 21 January 1972
Media
Ardahan has experienced significant growth in digital media since it gained the status of a province by separating from Kars in 1992. Many media platforms operate in the city, and most of them broadcast over the internet. Ardahan's first internet newspaper, founded by Mehmet Ali Arslan, continues to be actively published today as The Ardahan Newspaper. Traditional printed newspapers have largely switched to e-journalism since 2015, keeping up with the process of digitalization, and a few newspapers continue their traditional printed publications in the city. Although the city does not have a satellite or terrestrial media outlet, there are many radio, television and newspaper platforms broadcasting over the internet.
Kaynak: Wikipedia – Ardahan · CC BY-SA 4.0
