Ardanuç İlçesi Belediyesi
Government administration · Artvin Municipality · 0 followers
Interested in working with us in the future?
Follow to see new jobs and posts in your feed.
No news yet.

Tarih

Çoruh Nehri'nin bir kolu olan Ardanuç Çayı kıyısında yer alan Ardanuç, İsa'dan önce de bir yerleşim yeriydi. Temel olarak tarihsel Gürcistan toprakları üzerinde kurulmuş olan Kolheti ve İberia krallıklarının sınırları içinde yer alıyordu. Bununla birlikte, klasik kronolojiyle bölge tarihini aktaran kaynaklara göre, bulunduğu yer itibarıyla Ardanuç, MÖ 9. yüzyıldan itibaren Urartu sınırları içindeyken, İMÖ 7. yüzyılda Kimmerler ve İskitler tarafından yağmalandı.
Yakın zamanlarda siyasal ve demografik kaygılarla kaleme alınmış kitap ve makalelerde, Kimmer ve İskitlerin Türk olduğu, o dönemde Tao-Klarceti'ye yerleştikleri ve günümüzde bu bölgenin nüfusunun atalarının “Kimmer Türkü” ya da “İskit Türkü” olduğu ileri sürülmüştür. Bir başka yaklaşım ise 13. yüzyılda bu bölgeye Kıpçakların yerleşmiş olduğu ve Ardanuç'un da içinde yer aldığı bölgenin “Kıpçak Türkü” nüfusuyla meskun olduğu iddia edilmektedir. Ne var ki benzer savlara eski yazılı kaynaklarda rastlanmamaktadır. Aksine eski kaynaklar Ardanuç'ta asıl olarak Gürcülerin ve Ermenilerin meskûn olduğunu göstermektedir. Örneğin Muvahhid Zeki 1927'de Ardanuç'un iki mahallesi (Müslüman ve Ermeni) olduğunu, ama Ermenilerin artık kasabada yaşamadığını yazmıştır.
Antik çağ yazılı kaynaklarda Ardanuç adına rastlanmaz. Ancak Yunan matematikçi ve coğrafyacı Klaudios Ptolemaios'un İS. 2. yüzyılda İberia Krallığı kenti olarak sözünü ettiği Artanissa'nın Ardanuç olduğu sanılır. Daha geç dönemde birkaç Gürcüce kaynakta, bugünkü Ardanuç'a kaynaklık eden Artanuci adına rastlanır. Kartlis Tshovreba’nın yazarlarından biri olan tarihçi Cuanşeri Ardanuç'tan “Klarceti'nin ortasında yer alan köy” olarak söz etmiştir.
Ardanuç'un da içinde yer aldığı Klarceti bölgesinin en eski merkezi Tuharisi'ydi. 5. yüzyılın sonlarında Klarceti prensleri (eristavi) ikametgâhını Tuharisi'den Ardanuç'a taşıdı. Gürcü tarihçi Cuanşeri'ye göre Gürcü kralı Vahtang Gorgasali Ardanuç'u gördü, burayı beğenip merkez olarak seçti ve süt kardeşi Artavazi'yi buranın prensi olarak atadı. Ondan burada bir kale inşa etmesini istedi. Ancak bazı kaynaklarda zaten var olan kalenin Vahtang Gorgasali tarafından ihya edildiği belirtilir.
Kültür
Ardanuç; Trabzon, Rize ve Artvin illerinden oluşan Doğu Karadeniz kültür bölgesinin bir parçasıdır. Kültürel olarak Borçka, Murgul, Artvin Merkez ve Şavşat ile pararellik gösterir. Kıyı kültürüne entegre olsada kıyısı olmaması nedeniyle, kıyı kültüründen ziyade vadi kültürü hakimdir.
Temel halk oyunu horondur. Oyunlar oldukça ritmik ve hızlıdır. Deli Horon, Düz Horon, Dik Horon, Acara Horonu, Hemşin Horonu, Cilveloy, Atabarı, Koçari Horonu, Ardanuç Horonu, Sallama Horon, Kolbastı en yaygın halk oyunlarındandır. Ana çalgılar tulum ve kemençedir. Yardımcı çalgılar ise akordeon, Hemşin kavalı (zurna) ve davuldur.
Mutfak kültürü tipik bir Doğu Karadeniz mutfağıdır. Kuymak, karalahana sarması, Laz böreği, siron, kete, karalahana çorbası, hamsi tava, hamsikoli, kaygana, pepeçura, kolot peyniri, Ardanuç yatık döneri en yaygın yemeklerden bazılarıdır.
Ardanuç ağızı, Doğu Karadeniz Ağız Grubu içerisinde yer alır.
Etimoloji
Türkçedeki Ardanuç adı Gürcüce Artanuci’den (არტანუჯი) gelir. Osmanlılar 16. yüzyılda bu yerleşmeyi ele geçirince, adını da Gürcüceden almıştır. Bundan dolayı 17. yüzyıl Osmanlı kayıtlarında yerleşmenin adı Ardanuç değil Ardanuc olarak yazılmıştır.
Artanuci'den değişime uğramış olan Ardanuç, Ahameniş döneminde, Gürcistan'da da yayılmış bir din olan Zerdüştiliğe bağlı olarak ortaya çıkmış bir yer adı olarak kabul edilir. Bu yer adının kökü olan Arta, eski Farsça'dan gelir ve Zerdüştilikte "Aša" olarak da bilinen tanrının adıdır. Arta, sadece Ardanuç'a değil, Artavani, Artahi, Artani ve Artaşeni'ye de adını vermiştir.
Yunan matematikçi ve coğrafyacı Ptolemaios'un İS. 2. yüzyılda İberia Krallığı kenti olarak sözünü ettiği Artanissa'nın Ardanuç olduğu sanılır. Ancak Ptolemaios Gürcüce adı Yunancaya uydurup yazmış olabilir. Osmanlıca Ardanuc adı Osmanlıların son döneminde ya da Cumhuriyet döneminin başlarında Ardanuç'a dönüşmüş olabilir.
Kentsel yerleşimi
Bugünkü Ardanuç kasabası eski yerinde değildir. Eski yerleşme (Eski Ardanuç) ile yeni yerleşme (Yeni Ardanuç) arasında biraz mesafe vardır. 20. yüzyılda kasabanın yeri değiştirildi ve yerleşme Ardanuç Çayı'nın düz bir alan olan sağ kıyısına taşındı. Eski yerleşme ise akarsuyun sol kıyısındadır ve bugün de Adakale olarak anılmaktadır. Yüksekçe bir yerde kayalık bir düzlükte yer alan Adakale, Gürcüce Artanuci (Gürcüce: არტანუჯი) olarak adlandırılan tarihi yerleşmedir. Bu kayalık alanın tepesinde de Ardanuç Kalesi yer alır.
Adakale
Günümüzde Ardanuç kasabasının bir parçasıdır. Adakale, Osmanlı dönemi öncesinde, Gürcü döneminde yerleşim yeri olarak Artanuci (Gürcüce: არტანუჯი) diye adlandırılan yerdir.
Bugün Adakale olarak adlandırılan Artanuci, Artanuci Kalesi ile çevresindeki yerleşim alanından oluşuyordu. Artanuci Kalesi'nin Gürcü kralı Vahtang Gorgasali döneminde, 5. yüzyılda inşa edildiği kabul edilir. I. Aşot döneminde ise burası, hem Gürcü krallığının idari merkezi hem de önemli ticaret merkezi haline gelmiştir. Nitekim Kartlis Tshovreba adlı Gürcü kroniğinde I. Aşot'un Ardanuç Kalesi'ni ihya ettiği, kalenin önünde bir kent kurduğu ve kalenin içinde Petre ve Pavle adlı azizlerin adına ithafen bir kilise inşa ettiği yazılmıştır. Artanuci kale-kenti, tarihsel Klarceti bölgesinin de merkeziydi. Osmanlılar Artanuci'yi 1551 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Artanuci, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı köylerden biriydi. "Rabat-i Kala-i Ardanuç" adıyla kaydedilmiş olan yerleşim merkezinin nüfusu, 55'i Hristiyan ve 16'sı Müslüman olmak üzere, 71 haneden oluşuyordu. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterine göre ise, yerleşim merkezinde sadece 43 Hristiyan hane bulunuyordu.
Tarihsel yapılar
Ardanuç kasabası ile çevresinde (ilçe sınırları içinde), özellikle erken Orta Çağ'da çok sayıda kilise ve kale inşa edilmişti. Bu tarihsel yapıların çoğunu Gürcü kraliyet ailesi Bagrationiler tarafından inşa edilmiştir. Ardanuç kasabasında bir kale ile dört kilisenin varlığı bilinmektedir. 9-10. yüzyılda, eski yerleşme olan Adakale'nin bir ucunda, kayalık bir tepede inşa edilmiş olan Artanuci Kilisesi'nin günümüze sadece yıkıntıları kalmıştır. Kasabada 9. yüzyılda inşa edilmiş ve günümüze sadece yıkıntıları ulaşmış olan bir başka kilise, tek nefli bir yapıydı. Daha geç dönemde, 11. yüzyılda yapılmış olan üçüncü bir kilisenin varlığı bilinmektedir. Bu kilise, Ardanuç Kalesi'ni fetheden İskender Paşa tarafından yıktırılmış olmalıdır. Yerine inşa edilmiş olan caminin (İskender Paşa Camisi) duvarlarında kilisenin taşları kullanılmış ve bu taşlardan birinde bulunan Gürcüce yazıt günümüze ulaşmıştır. Eski kentin merkezindeki mahallede bulunan dördüncü kiliseden de geriye bir şey kalmamıştır.
Ardanuç'ta görkemli bir konuma sahip olan Ardanuç Kalesi büyükçe bir kaledir. Klarceti bölgesinin tarihsel merkezi olan kale, bugünkü kentin güneybatısında, kayalık bir yamacın tepesinde yer alır. Burası birkaç vadinin birleştiği yer olduğu için bölgenin yolları da buradan geçiyor ve kale bu yolları kontrol ediyordu. Yazılı kaynaklara göre Ardanuç Kalesi Gürcü kralı Vahtang Gorgasali döneminde, 5. yüzyılda inşa edilmiştir. Gürcü kralı I. Aşot'un 9. yüzyılın ilk yarısında inşa ettirdiği Petre-Pavle Kilisesi de kalenin içinde bulunmaktadır. Ardanuç Kalesi'nde 2021 yılında Osman Aytekin başkanlığında arkeolojik kazılara başlanmıştır. Aytekin kazı üzerine açıklamalarında, kale ile içindeki kiliseyi inşa eden Gürcülerden söz etmemiş, sadece Osmanlı ve Rus dönemi hakkında bilgiler vermiştir.
Ardanuç kasabasının dışında, ilçe sınırları içinde pek çok kilise ve kale bulunmaktadır. Bunların bazısı sağlam ya da yıkıntı halinde günümüze ulaşmış, bazısı ise tamamen ortadan kalmıştır. Bu kilise, manastır ve kalelerin başında Çedila'daki (Bağlıca) Baretelta Manastırı, Çedila'da bir ana kilise, üç küçük kiliseden oluşan Tskarostavi Manastırı, Longothevi'ndeki (Bulanık) kilise ve başka yapılardan oluşan Longothevi Manstırı ile Longothevi Kalesi, Anakerti'deki (Cevizli) köy kilisesi, Ança'da (İncilli) piskoposluk merkezi olan kilise, köy kiliseleri ve kaleler, Ahiza'daki (Ferhatlı) Ahiza Kalesi ve köy kiliseleri, Goraşeti'de (Kutlu) köy kiliseleri, Klarceti'deki (Bereket) köy kiliseleri ve kale, Suagara'daki (Soğanlı) köy kiliseleri ve Suagara Kalesi, Tanzoti'deki (Aydınköy) köy kiliseleri ve kale, Bice'deki (Tütünlü) kale, Gelaşeni'deki (Güleş) kale, Gulica'daki (Ballı) kaleler, Ustameli'deki (Ustalar) kule, Kaptahori (Peynirli) Kalesi, Heva (Geçitli) Kalesi, Hertvisi (Konaklı) Kalesi, Cuğo (Soğanlı) Kalesi gelir.
Coğrafya ve İklim
Ardanuç'un genelinde Türkiye'de Karadeniz iklimi hakimdir. Kıyıya göre yağış ve nem oranı biraz daha azdır, kışları biraz daha soğuk, yazları biraz daha sıcak geçer. Yıllık 1270 mm yağış alır. Dört mevsim yağışlıdır. Kuraklık görülmez. Yağışın en düşük olduğu ayda bile yüksek yağış yaşanır. Nem oranı yüksektir. Kışları merkezde ılıman, yüksek kesimlerde soğuktur. Yazlar ise serindir. Ardanuç'un orman varlığı yüksektir. Göknar ve ladin gibi Doğu Karadeniz orman örtüsüyle kaplıdır. Ardanuç'ta fındık, karayemiş, yaban mersini, böğürtlen, zeytin, karalahana, ceviz, mandalina, kivi, incir, kokulu üzüm yetişir.
Ardanuç kasabasının yakın çevresinin bitki örtüsü genel olarak maki görünümlü bodur ağaçlardan oluşur. Yüksek dağ köylerinde ise çam ve ladin hakimdir. ilçedeki barajın iklim yapısını hayli değiştirmiş ve yöre turunçgil üretimine uygun yeni bir ekosisteme kavuşmuştur. İlçenin yüzölçümü 958 km²dir. Ardanuç ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 486 metredir.
Ardanuç ilçesi
Osmanlı döneminde liva olan Ardanuç 1921'de Artvin'in merkez ilçesine bağlı nahiye oldu ve 1945 yılına kadar böyle kaldı. Bu tarihte nahiye merkezi Adakale adını taşıyordu ve 1926 nüfus tahririne göre Adakale'nin nüfusu 32 hanede oturan 128 kişiden oluşuyordu. Ardanuç nahiyesinde nahiye merkeziyle birlikte 54 köy vardı. Bu tarihte Adakale kasabasın iki mahallesi (Müslüman ve Ermeni) vardı, ancak kasabada Ermeni kalmamıştı. 1945 yılında Ardanuç Artvin iline bağlı ilçe haline getirildi. İlçenin ilk merkezi Tütünlü iken Kasım 1948'de ilçe merkezi Adakale'ye taşınmıştır. Adakale daha sonra eski yerleşmenin adı olarak kalmıştır.
Kaynak: Wikipedia – Ardanuç · CC BY-SA 4.0

History
The history of this area goes back to the settlement of the banks of the Çoruh River by the Hurri and Mitanni branches of the Hittites in 2000 BC. The first mention of Ardanuç was in a Urartu monument to the defeat of the local people in battle by King Sarduri II in 753 BC. Then in the 7th century BC the Saka or Scythians are known to have settled and they dominated Artanuj.The castle of Artanuj was built by Georgian king Vakhtang Gorgasali (5th century AD). The castle was besieged by Arab caliph Marwan II (688–750) Umayyad in 744 AD. and was restored by Ashot I Bagrationi in the 8th century. He also founded a city, which became the center of the "Kingdom of Georgians" of Tao-Klarjeti.
Fighting between the Bagrationi and Anatolian beyliks began in 1080. Artanuj being a mountain stronghold was hard to capture, although it did fall to the Mongols during their wars with the Turks and Georgians in the 13th century and was brought into the Ottoman Empire in 1551 by Suleiman the Magnificent following yet another siege, this time to overturn the local ruler, Atabeg of Samtskhe Jakeli.
Following the Russo-Turkish War (1877–1878) Artanuj/Ardanuç was ceded to Russia. During the early stages of the First World War, Ottoman irregular forces carried out massacres of the local Armenian and other members of the Christian population.
After the Russian Revolution Artanuj became part of Democratic Republic of Georgia. The young state placed itself under German protection and ceded its largely Muslim-inhabited regions (including the cities of Batum, Ardahan, Artvin, Akhaltsikhe and Akhalkalaki) to the Ottoman government (Treaty of Batum, June 4). Following the end of the war, in 1920 Georgia regained control over Artvin, Ardahan, Akhaltsikhe and Akhalkalaki. However, after the Red Army's invasion of Georgia, the region was occupied by the newly formed Republic of Turkey.
Iskender Pasha Mosque
The Iskender Pasha Mosque and Tombs (İskender Paşa Camii ve Türbeleri) was commissioned by Iskender Pasha and opened in 1553. It is built in a classical Ottoman style and has four domes. It also contains the tombs of Hatice Hanım, Ali Pasha and Süleyman Pasha.
Geography
Ardanuç is a mountainous district, rising from 250 m (820 ft) in the Şavşat River basin (Şavşat district) up to the highest point, 3,050 m (10,010 ft) Mount Çadır. Other high mountains are Kürdevan, Yalnızçam and Mount Horasan. The town of Ardanuç is on the western side of Yalnızçam Mount and at the conjunction of Bulanık, Aydın and Horhot streams.
The Cehennem Deresi Canyon, located 7 km (4.3 mi) north of Ardanuç, is a tourist attraction.
Climate
Ardanuç has an oceanic climate (Köppen: Cfb).
Kaynak: Wikipedia – Ardanuç · CC BY-SA 4.0
