Interested in working with us in the future?
Follow to see new jobs and posts in your feed.
No news yet.
Tarihçe
İlk yerleşimler
Cizre'nin Neolitik Dönem'in başlarından yerleşime sahne olduğuna dair arkeolojik bulgular vardır. Bazı araştırmacılar şehrin kuruluşunu Nuh tufanına bağlamaktadır. Cizre'de kurulu yerleşim, Demir Çağında Doğu Anadolu'daki Urartu Krallığı ile Mezopotamya'daki Asur Krallığı arasındaki tampon devletlerden birisi olan A Kumme (Kumaha, Kummuh veya Qumaha, Qumenu) krallığının merkeziydi.
Bölge MÖ 2000 yılından itibaren, Babil, Araplar, Asurlular, Medler, Selevkos, Part, Pers ve Sasanilerin hakimiyeti altında kaldı. Partlar döneminde Hristiyanlık yayıldı. Cizre şehrinin ilk defa kuruluşu, Sasaniler devrinde bir köy yıkıntısı üzerine bir şato ve kale inşa edilmesi ile oldu. Bu şato ve kale I. Erdeşîr (Erdeşîr-i Bâbekân) tarafından tamir edildi. 297 yılında Romalıların kontrolüne geçene kadar şehir, Sasani hakimiyetindeydi. Diyarbakır, Nusaybin ve Cizre şehirleri 3. ve 4. yüzyıllarda Sasani ve Romalılar arasında savaşlara sebep oldu. Kayıtlarda, Bazebda ismi ile yer aldı.
7.-16. yüzyıl
Bölgenin toprakları için Sasaniler ve Romalılar arasındaki mücadeleye 7. yüzyılda İslam orduları da katıldı. Bölge Halife Ömer döneminde İslam ordusu kumandanı İyâz bin Ganm tarafından fethedildi. İlk Çağ'dan kalan surlarla çevrelenmiş "cezire" (ada) denilen yerde Cizre şehrinin temelleri yeniden atıldı. Bir kiliseden çevrilen Ulu Cami ilk defa bu dönemde ibadete açıldı.
Cizre'de Emevîler döneminde birçok imar faaliyeti gerçekleşti. Bu dönemde halkın büyük bölümü Hâricî idi. Hariciler ve kabileler arası çatışmalar sonucunda acı ve felaket dolu bir dönem yaşandı. Emevî Devleti yıkıldıktan sonra başlayan Abbâsîler döneminde şehir bir yandan gelişti, bir yandan sıkıntı ve felaketler yaşadı. Başlangıçta Cezire denilen şehre daha sonra Cezîre-i İbn Ömer denildi. Bu adın Abbasi Halifesi Emîn tarafından Musul valiliğine tayin edilen Hasan b. Ömer b. Hattâb et-Tağlibî'den geldiği düşünülür.
Tarihî yapılar

Cizre tarihi bir yerleşim olması ve kültür turizmine yönelik zenginlik arz etmesine rağmen özellikle güvenlik kaygısı ve eksik tanıtım nedeniyle yerli ve yabancı ziyaretçilerin rotalarının dışında kalmıştır. Kente yönelik ilk tur programı yalnızca 2014 yılında hazırlanmış ve ilk organize turistik ziyaret yine aynı yıl içerisinde Nükhet Everi tarafından gerçekleştirilmiştir. Cizre'de gezilebilecek başlıca tarihî eserler şunlardır.
Kırmızı Medrese ve Ahmed El-Cezeri Türbesi
Cizre kenti ile özdeşleşen Kırmızı Medrese, şehrin batısındaki sur kalıntıları üzerinde bulunur. Kırmızı tuğlalardan örülmüş ve adını bu tuğlalardan almıştır. Cizre Beyliği döneminde II. Han Şeref Bey tarafından yaptırıldığı düşünülür. Medrese ile ilişkilendirilerek inşa edilmiş türbe halk arasında ünlü şair Molla Ahmed-i Cezirî türbesi olarak bilinmekte ve düzenli olarak ziyaret edilerek Divan'ından kasideler melodik bir ritimle okunmaktadır.
Cizre Ulu Cami ve Kapı Tokmağı
Anadolu'ya İslamiyet'in girdiği ilk yıllarda kiliseden camiye dönüştürülerek gerçekleştiği düşünülen cami, birçok defa onarım görmüş, minaresi yapıdan ayrı olarak 1155 yılında yılında inşa edilmiştir. Metal kapısı ve bunun üzerindeki, oymacılık sanatının önemli bir eseri olan ejder figürlü bronz kapı tokmakları yapının en önemli özelliklerindendir. 13. yüzyıla tarihlenen anıtsal kapı ile tokmaklardan birisi günümüzde İstanbul'daki Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ndedir. Diğer tokmak 1969'da yurtdışına kaçırılmıştır, Kopenhag'daki David Samling Müzesi'ndedir.
Cizre Müzesi
Arkeolojik ve etnografik eserlerin bulunduğu Cizre Müzesi 1996 yılında İsmail Ebul-İz İlköğretim Okulu bünyesinde, okul müdürü Abdullah Yaşin tarafından kurulmuştur. Müzede Guti, Med, Asur, Babil, İslam İmparatorluğu, Emeve, Abbasi, Selçuklu, Azizan, Zengi, Rum, Arap ve Osmanlı dönemine ait eserler bulunmaktadır.
Nuh Türbesi
Nuh'un gemisinin Cudi Dağı'na indiğine inanılır (Kur'an, Hud Suresi, ayet 44). Bu inanışa göre, Nuh, Tufan'dan sonra Cizre'ye yerleşmiş, Cizre'nin Dağkapı Mahallesi'nde ölmüştür. Nuh'un öldüğü yere önce bir havra, daha sonra da bir kilise inşa edilmiştir. 639 yılında ise bu kilise camiye çevrilmiştir. Bu caminin hemen yanında yer alan türbenin Nuh'a ait olduğunu, ünlü tarihçi Cizreli İbnülesin, Firuzabadi, Evliya Çelebi, Katip Çelebi, Ebubekir Helevi ve Babilli Berassus (Bersis) da savunmaktadır.
İsmi
En eski ismi Kardu Rahipliği anlamına gelen "Kardu Gazarta"dır. Modern Kürt kelimesinin en eski yazılış biçimi Kardu'dur. Şehre Persler Gazarta ve Bazibda, Abbasiler -onların devrinde şehrin yöneticisi Ömer olduğundan - Cezire-i İbn-i Ömer ve daha sonra Cizîra Botan demişlerdi. Akkoyunlular Cizre'ye Ceziretuşşeref derlerdi.
Cezire Arapçada "ada" anlamına gelir, Dicle nehri burada kıvrılıp bir su adası gibi bir alan oluşturduğundan adaya benzetilmiştir. Şehir 16. yüzyıldan itibaren günümüzde olduğu Cizre adıyla anılmaya başlamıştır.
Coğrafya

Jeomorfolojik özellikler
Cizre ilçesi, İdil yolu ile Şırnak yolunun E-90 transit karayolu ile kesiştiği yerde, Dicle nehri kenarında etrafı tepelerle çevrili, yaklaşık 15 bin dönümlük düz bir alan üzerine kuruludur. Etrafı dağlar ve tepelerle çevrili olan ilçe, bir çanağı andırır. Kuzeydoğusunda 2089 metre yüksekliğindeki Cudi Dağı vardır. Kuzeyinde Kara dağı, kuzeybatısında Dera Dağı ve Batısında Akdağ bulunur, güneyi şehre göre çok yüksekte bulunan bir ovadır.
İlçenin arazisi Dicle Nehri çevresindeki alüvyonlu ovalarla, bu ovanın doğu ve batısındaki plato sahalarından meydana gelir. İlçe merkezi çukur bir alan üzerine yerleşme kurduğundan Cizre şehri 400 metrelik bir yükseltiye sahiptir. Kuzeydoğusundaki Cudi Dağı eteklerinde kurulan yerleşme alanlarında yükselti 800-900 metreler aralığına kadar çıkar. Cizre ilçesi jeomorfolojik açıdan bir plato sahasıdır.
İklim
Yaz aylarında sıcak ve kurak, kış aylarında ılık ve yağmurlu bir iklime sahiptir. Yaz aylarındaki sıcaklık kimi zaman +48 °C kadar ulaşmaktadır. Ulaştığı en yüksek sıcaklık +49,1 °C'dir. Cizre, meteorolojik verilere göre Türkiye'nin en sıcak noktalarından biridir.
Enlem ve boylam açısından Cizre'nin konumuna gelince, Dicle Nehri'nin ana mecrasının sağında, uzunluğuna 42 derece ve 11 dakika doğu, genişliğine 37 derece ve yirmi dakika kuzeyde kurulmuştur.
Yerel yönetim
Cizre ilçesi Belediye Başkanı Mehmet Zırığ hakkında devam eden bahse konu adli işlem süreçleri göz önünde bulundurularak Anayasa'nın 127'nci maddesi ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 47'nci maddesine istinaden İçişleri Bakanlığının 28.10.2019 tarihli onayı ile geçici bir tedbir olarak görevinden uzaklaştırılmış; Belediye Kanunu'nun 45'inci maddesi uyarınca ve yine aynı kanunun 46'ncı maddesi kapsamında Cizre Kaymakamı Davut Sinanoğlu, Cizre Belediye Başkan Vekili (kayyum) olarak görevlendirilmiştir.
Belediye başkanlarının bağlı olduğu siyasi parti ve yerel seçimlerde aldıkları oy yüzdeleri:
Cizre'de yetişmiş tanınmış kişiler
İsmail Ebul-iz El Cezeri
1153 yılında Cizre'de doğdu. Fizikçi ve 60 makine mühendisi ve mucididir. Sibernetik ve robotik biliminin kurucusudur. Otomatik kontrol alanında çalışmalarda bulunmuş, bilgisayar ana temelleri, saatler, su makineleri, musluk, kilitler, çocuk oyuncakları buluşları arasında yer alır. 1233 yılında ölmüştür. Nuh Peygamber Camii avlusunda gömülüdür. Kitapları uzun yıllar Avrupa üniversitelerinde okutulmuştur.
Melayê Cizîrî
Asıl adı Ahmed olan alimin doğum tarihi hakkında kesin bilgiler mevcut değildir. Kendisinin şiirinde belirttiğine göre Hicri takvime göre 974'te Cizre'de dünyaya gelmiştir. Miladi takvime göre 1566'a denk gelir. Dindar bir ailede büyümüştür. Diyarbakır, Bingöl, Hasankeyf gibi farklı yerlerde eğitim alan alim, imamlık görevini Diyarbakır'da yapmıştır. Diyarbakır'dan sonra Sırba, Hasankeyf ve Cizre'de imamlık yapmıştır ve hayatının sonuna kadar Cizre'de kalmıştır. Mezarının Kızıl Medrese'deki türbede olduğuna inanılır. Alimin en önemli eseri Divan'ıdır. Divan'ının birden çok elyazması nüshaları mevcuttur. Bunlar arasında en eskisi Muhammed Tayyar Paşa-yı Amidi'nin 1131 Hicri tarihli el yazmasıdır. Bir diğer eski nüsha da Alman şarkiyatçı Martin Hartman (1851-1918) tarafından 1904 yılında Berlin'de Almanca bir önsözle birlikte tıpkıbasımı yapılan nüshadır. 2007 yılında alimin Divan'ı Kent Yayınları tarafında Türkçe olarak yayınlandı ve bu çalışmada eserin mevcut nüshaların tümü göz önünde tutularak hazırlanmıştır.
İbnü'l-Esîr
İlim dünyasına aynı nesilden üç değerli üye kazandıran İbnu'l-Esir kardeşlerin üçü de, devrinin önde gelen ilim ve siyaset adamlarından, eserleri tarih boyunca kaynak olarak kullanılan alimlerdendir. Babaları Esîr (Esîrüddin) lakabı ile anıldığından İbnü'l-Esîr künyesiyle meşhur oldular. Her biri ayrı bir ilim dalında otoritedir. En büyükleri Mecdüddin, hadis ve fıkıh sahasında; ortancaları İzzeddin Ali, tarih ve rical dalında; en küçükleri Ziyaeddin de edebiyat ve belagatta otorite idi.
Kaynak: Wikipedia – Cizre · CC BY-SA 4.0
Etymology
The various names for the city of Cizre descend from the original Arabic name Jazirat Ibn ʿUmar, which is derived from 'jazira' (island), "ibn" (son of), and the name Umar, thus Jazirat Ibn ʿUmar translates to 'island of the son of Umar'. The city's alternative Arabic name Madinat al-Jazira is composed of "madinat" ('city') and 'al-Jazira' (the island), and therefore translates to 'the island city'. Cizre was known in Syriac as Gāzartā d'Beṯ Zabdaï (island of Zabdicene), from 'gazarta' (island) and 'Beṯ Zabdaï' (Zabdicene).
History

Classical and early medieval period
Cizre is identified as the location of Ad flumen Tigrim, a river crossing depicted on the Tabula Peutingeriana, a Roman 4th/5th century map. The river crossing lay at the end of a Roman road that connected it with Nisibis, and was part of the region of Zabdicene. It was previously assumed by most scholars that Bezabde was located at the same site of what would later become Cizre, but is now agreed to be at Eski Hendek, 13 km (8.1 mi) northwest of Cizre.
Cizre was originally known as Jazirat Ibn ʿUmar, and was founded by and named after al-Hasan ibn Umar ibn al-Khattab al-Taghlibi (d. c. 865), Emir of Mosul, in the early 9th century, as recorded by Yaqut al-Hamawi in Mu'jam al-Buldan. The city was constructed in a bend in the river Tigris, and al-Hasan ibn Umar built a canal across the bend, placing the city on an island in the river, hence the city's name. Eventually, the original course of the river disappeared due to sedimentation and shifted to the canal, leaving the city on the west bank of the Tigris. Jazirat Ibn ʿUmar was situated to take advantage of trade routes from the direction of Amid to the northwest, Nisibin to the west, and Iran to the northeast. The city also functioned as a river port, and goods were transported by raft down the Tigris to Mosul and further south. Jazirat Ibn ʿUmar supplanted the neighbouring city of Bezabde as its inhabitants gradually left for the new city, and was likely abandoned in the early 10th century.
Medieval Islamic scholars recorded competing theories of the founder of the city as al-Harawi noted in Ziyarat that it was believed that Jazirat Ibn ʿUmar was the second city founded by Nuh (Noah) after the Great Flood. This belief rests on the identification of nearby Mount Judi as the apobaterion (place of descent) of Noah's Ark. The shahanshah Ardashir I of Iran (180–242) was also considered a potential founder. In Wafayāt al-Aʿyān, Ibn Khallikan reported that Yusuf ibn Umar al-Thaqafi (d. 744) was considered by some to be responsible for the city's foundation, whilst he argued that Abd al-Aziz ibn Umar was the founder and namesake of Jazirat Ibn ʿUmar.
Ecclesiastical history
East Syriac
At the city's foundation in the early 9th century, it was included in the diocese of Qardu, a suffragan of the Archdiocese of Nisibis in the Church of the East. In c. 900, the diocese of Bezabde was moved and renamed to Gazarta, and partially assumed the territory of the diocese of Qardu, which was also moved and renamed to its new seat Tamanon, having previously been based at Penek. Tamanon declined and at some point after the mention of its last bishop in 1265, its diocese was subsumed into the diocese of Gazarta.
Eliya was archbishop of Gazarta and Amid in 1504. Gazarta was a prominent centre of manuscript production, and most surviving east Syriac manuscripts from the late 16th century were copied there.
The Catholic Church of Mosul, later known as the Chaldean Catholic Church, split from the Church of the East in the schism of 1552, and its inaugural patriarch Shimun VIII Yohannan Sulaqa appointed Abdisho as archbishop of Gazarta in 1553. Shemon VII Ishoyahb, Patriarch of the Church of the East, appointed Joseph as archbishop of Gazarta in response in 1554. Abdisho succeeded Sulaqa as patriarch on his death in 1555.
Gabriel was archbishop of Gazarta in 1586. There was an archbishop of Gazarta named John in 1594. Joseph was archbishop of Gazarta in 1610. A certain Joseph, archbishop of Gazarta, is mentioned in a manuscript in 1618 with the patriarch Eliya IX. An archbishop of Gazarta named Joseph is also mentioned in a manuscript in 1657.
Joseph, archbishop of Gazarta, resided at the village of Shah in 1822. An archbishop named Joseph had two suffragan bishops, and served until his death in 1846.
In 1850, the Church of the East diocese of Gazarta had 23 villages, 23 churches, 16 priests, and 220 families, whereas the Chaldean diocese of Gazarta had 7 villages, 6 churches, 5 priests, and 179 families. The Chaldean Catholic Church expanded considerably in the second half of the 19th century, and consequently its diocese of Gazarta grew to 20 villages, 15 priests, and 7,000 adherents in 1867. The Chaldean diocese decreased to 5200 adherents, with 17 churches and 14 priests, in 1896, but recovered by 1913 to 6400 adherents in 17 villages, with 11 churches and 17 priests.
Government
Mayors
Seyyit Haşim Haşimi was RP mayor of Cizre in 1989–1994. Haşimi was detained by police in the summer of 1993 on suspicion of aiding the PKK; Saki Işıkçı was deputy mayor at this time.
On 29 October 2019, Mehmet Zırığ, HDP co-mayor of Cizre, who was elected in the 2019 Turkish local elections with 77% of the vote, was removed from office by the Governor of Şırnak amidst an investigation into charges of "praising the crime and the criminal", "propagandising for a terrorist organisation", and "being a member of a terrorist organisation", and kaymakam (district governor) Davut Sinanoğlu was appointed as acting mayor. Berivan Kutlu, HDP co-mayor of Cizre, was detained by police on 12–19 March 2020.
Demography
Population
Until 1915, Cizre had a diverse population of Christian Armenians and Assyrians, Jews, and Muslim Kurds. The genocide of Armenians and Assyrians reduced the city's population significantly, and it declined further with the departure of the Jews in 1950–1951. The population began to recover in the second half of the 20th century, and later increased dramatically from 1984 onwards due to the Kurdish–Turkish conflict as thousands of people fled to Cizre to escape pressure from both the Turkish armed forces and PKK militants.
Christian population
In the Syriac Orthodox patriarchal register of dues of 1870, it was recorded that the city had 32 Syriac Orthodox households, who paid 107 dues, and was served by the Church of Morī Behnān and one priest. According to the census carried out by the Armenian Patriarchate of Constantinople, 4281 Armenians inhabited the kaza of Jazirat Ibn ʿUmar in 1913, with only one functioning church: 2716 Armenians lived in Jazirat Ibn ʿUmar itself and eleven nearby villages, and 1565 Armenians were nomadic. 60 Chaldean Catholic families inhabited the city in 1850, and were served by one church and one priest. There were 300 Chaldeans in 1865, 240 Chaldeans in 1880, 320 Chaldeans in 1888, 350 Chaldeans in 1890, and 600 Chaldeans, with 2 priests and 2 churches, in 1913.
A report submitted to the Paris Peace Conference by the Syriac Orthodox bishop Severios Barsoum in July 1919 testified that 7510 Syriac Orthodox Christians in 994 families and 8 clergymen had been killed in the kaza of Jazirat Ibn ʿUmar during the genocide. 26 Syriac Orthodox villages and 13 churches had been affected. In total, 35 Assyrian villages in the vicinity of Cizre were destroyed in the genocide. A separate memorandum was submitted on behalf of Shimun XX Paulos, Patriarch of the Church of the East, in which it was requested that the city become part of an independent Assyrian state.
Culture
As the capital of the Bohtan emirate, Cizre served as an important Kurdish cultural centre, and music, poetry, and science flourished under the protection of the emirs.
Education
Cizre formerly played a significant role in the dissemination of Islamic education in Upper Mesopotamia. In the 11th century, a madrasa was constructed by the Seljuk vizier Nizam al-Mulk. In the following century, there were four Shafi'i madrasas, and two Sufi khanqahs outside the city walls. The two Sufi khanqahs were noted by Izz al-Din ibn Shaddad in the 13th century, and he also recorded the names of the four Shafi'i madrasas as Ibn el-Bezri Madrasa, Zahiruddin Kaymaz al-Atabegi Madrasa, Radaviyye Madrasa and Kadi Cemaleddin Abdürrahim Madrasa.
Until 1915, French Dominican priests operated a Chaldean Catholic school and Syriac Catholic school in the city, as well as other schools of those denominations in the vicinity.
Religious
In the 12th century, there was a bimaristan (hospital), 19 mosques, 14 hammams (baths), and 30 sabils (fountains). This increased to two bimaristans, two grand mosques, 80 mosques, and 14 hammams when recorded by Ibn Shaddad in the next century.
Cizre became a place of pilgrimage in the 15th century due to its association with Nuh (Noah), and it attracted notable figures, such as the Ottoman Sultan Mehmed the Conqueror and potentially also his sons. The Mosque of the Prophet Noah in Cizre purports to contain his tomb. The tomb of the Kurdish poet Ali Hariri (1425–c. 1495), who died at Cizre, is considered sacred and visited by pilgrims.
The Syriac Orthodox Church of Mar Behnam was renovated by Gregorius Jacob, archbishop of Gargar, in 1704. Gregorius Thomas, archbishop of Jerusalem, was buried at the Church of Mar Behnam in 1748 behind the right wing of the altar; his grave and an inscription in Garshuni was still extant when visited by Aphrem Barsoum in 1910. A number of archbishops of Gazarta were also buried here, including Dioscorus Gabriel of Bartella (d. 7 September 1300), Dioscorus Shukr Allah (d. c. 1785), and Athanasius Stephan (d. 1869).
Geography
Cizre is located at the easternmost point of the Tur Abdin in the Melabas Hills (Syriac: Turo d-Malbash, "the clothed mountain"), which is roughly coterminous with the region of Zabdicene.
Climate
Cizre has a Mediterranean climate (Csa in the Köppen climate classification) with wet, cool, occasionally snowy winters and dry, extremely hot summers. On 25 July 2025, Cizre recorded 49.4 °C (120.9 °F), setting a new highest temperature record for the city. The previous highest temperature records in Turkey at 49.1 °C (120.4 °F) on 20 July 2021 and at 49.0 °C (120.2 °F) on 27 August 1961 were recorded in Cizre. Cizre's 62-year-long highest temperature record was surpassed two years later in Sarıcakaya, Eskişehir Province in northwest Turkey.
Kaynak: Wikipedia – Cizre · CC BY-SA 4.0
