Damal ilçesi Belediyesi
Government administration · Ardahan Municipality · 0 followers
Interested in working with us in the future?
Follow to see new jobs and posts in your feed.
No news yet.
Tarihçe
İsmi
Damal, Gürcüce kaynaklarda Tamali (ტამალი) olarak geçer. Ardahan bölgesinin Türkler tarafından ele geçirilmesinden itibaren Türkçe kaynaklarda "Damal" biçiminde yazılmıştır. Nitekim Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde de Damal (دامال) olarak geçer. Bu ad altında Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesinde üç köy kaydedilmiştir. 93 Harbi'nde Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar ise, bu köyleri Gürcüce yazılışına uygun biçimde Tamal (Тамал) olarak kaydetmiştir.
Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Damal" ve "Damala" adını taşıyan üç köy daha bulunuyordu. Bunlardan biri olan Damala (دمالە) Ahasihe livasının Aspinza nahiyesinde, diğer Damala (دمالە) Poshov livasının Güney nahiyesinde, üç köy olarak kaydedilmiş olan Damal (دامال) ise, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesinde yer alıyordu. Damal ve Damala, Gürcüce Tamali (ტამალი) ve Tamala (ტამალა) yer adlarından değişime uğramıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, "Damali"nin (დამალი) Gürcüce bir kelime olduğunu yazmış, ama anlamını vermemiştir.
Osmanlı öncesi
Küçük Damal (Damal-i Küçük) köyünde 10. yüzyıla ait Küçük Tamali Kilisesi'nin varlığı, buranın çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Öte yandan Büyük Damal (Damal-i Büzürg), Aşağı Damal (Damal-i Süfla) ve Küçük Damal (Damal-i Küçük) köylerinin 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde yer alması, bu yerleşmelerin Osmanlı döneminden önce var olduğuna işaret etmektedir. Küçük Tamali Kilisesi'nin inşa edildiği 10. yüzyılda bu bölge Gürcü Krallığı sınırları içinde bulunuyordu. Kveli Kalesi Savaşı'ndan (1080) sonra bir süre Büyük Selçuklu Devleti sınırları içinde kalan üç köy, 1121 tarihindeki Didgori Savaşı'nın ardından birleşik Gürcistan Krallığı'na geçti. Osmanlılar bu bölgeyi, Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Atabeyliği'nden (1268-1625) 1550 yılında ele geçirdi.
Coğrafî konum
Damal ilçesi, Ardahan ile Posof ilçesi arasındaki karayolu üzerindedir. Batı ve güneyde Hanak, doğuda Çıldır ilçeleri ve Gürcistan sınırı, kuzeyde de Posof ilçe sınırı ile çevrilidir. Arazi engebeli olup her tarafı tepelerle çevrili, yılın 7 ayı karlarla kaplı kuzeybatısında kar ve dumanıyla ünlü Ilgar Dağı (2.918 m), doğusunda Sivridağ (2.885 m) ve Keldağ'ın (3.033 m) yer aldığı tipik bir Doğu Anadolu Bölgesi ilçesidir.
İlçenin yüzölçümü 165 km²dir. Damal ilçe merkezinin denizden ortalama yüksekliği 2.051 metredir. İlçenin suyu Ilgar Dağından alınan Patpat adı verilen membadan temin edilmektedir. Yeni geliştirilen diğer bir su kaynağı da Araplar mevkiindeki Harun'un Yataklarıdır.
İklim
Yörede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yağış ülke ortalamasının altındadır. Kışın -40 dereceye düşen soğuk, yöreyi olumsuz etkilemektedir. Rakım ilçe merkezinde 2.200, yaylalarda 2.500 metreyi bulmaktadır.
Damal bebekleri
Damal bebekleri, Damal ilçesindeki geleneksel giyimleri en ince ayrıntısına kadar yansıtan hediyelik bebeklerdir. Damal bebek yapımı, 1980'lerde Seyitören köyünden Gülfidan Atmaca tarafından başlatılmıştır.
Üretilen ilk bebeğin İzmir'de bir fuarda ve Japonya'daki bir yöresel folklorik bebekler yarışmasında dereceye girmesinden sonra Seyitören köyünde ve Damal ilçe merkezinde açılan kurslarda iki binden fazla kişiye Damal bebek yapımı öğretildi. 2002'de Damal bebeğin patenti Köylere Hizmet Birliği adına Damal Kaymakamlığı tarafından alındı. Damal bebekleri üretimini başlatan ve bunu bir meslek haline getiren Fidan Atmaca, Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazinesi ilan edildi.
Ekonomi
İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Bunun yanı sıra büyük kentlere mevsimlik işçilik için gidiş de gelir kaynakları arasındadır.
Karasal iklimin hüküm sürmesi, kışın sert ve uzun geçmesi nedeniyle sebze, bağ ve bahçe tarımı yapılamamaktadır.
İlçe genelinde ekilir biçilir arazi toplamı 73.735 dekar olup bunun %34,8'inde arpa, %19,4'ünde çavdar, %8'inde buğday, %1,85 inde yem bitkileri ve çok az miktarda yulaf ve patates üretimi yapılmaktadır.
İlçede bitki florası çok kaliteli bal üretimine müsait olmasına rağmen arıcılık sadece köylerde bir yan gelir olarak yapılmaktadır.
El sanatları
Geçmişte halı, kilim, cicim, sumak tekniğinde dokumalar yapılan Damal ilçe merkezi ve köylerinde 2000'li yıllarda küçükbaş hayvancılığın azalmasıyla birlikte, yöredeki kadınlar küçük el tezgahlarında halı yastık veya heybe dokunmaktadır.
Yörede kadınlar Orta Asya motiflerini taşıyan Türkmen kadın kıyafetleri giymektedir. Bu kıyafetlerden esinlenerek, yöresel motiflerle kumaş ve boncuk işleyerek kıyafetler giydirilmiş ahşap ve plastik minyatür bebeklere "Damal Bebeği" denir. Damal Bebeği, 1996 yılında Japonya'da düzenlenen "Yöresel Folklorik Bebekler" yarışmasında el emeği kategorisinde Dünya birincisi olmuştur. Damal bebeğin fikir sahibi ve usta öğreticisi Seyitören köyünden Fidan Atmaca, 2017 yılında UNESCO'nun Yaşayan İnsan Hazineleri envanterine girmeye değer görülmüştür.
Kaynak: Wikipedia – Damal · CC BY-SA 4.0
