Hınıs Belediyesi
Government administration · Erzurum Metropolitan Municipality · 0 followers
Interested in working with us in the future?
Follow to see new jobs and posts in your feed.
No news yet.

Tarihçe

Hınıs, Erzurum'un en eski yerleşim alanlarından biridir. Müstahkem mevkileri ve verimli arazileriyle tarih boyunca mücadele alanı olan Hınıs; Ermeni krallıkları, Persler ve Romalılar arasında sürekli el değiştirmiştir. Bölgedeki yönetimler arasında sınır karakolu görevi de üstlenen Hınıs, uzun süre Perslerin ve sonrasında Bizans İmparatorluğu'nun hâkimiyetinde kalmıştır.
Erzurum 502-503 yılları arasında Bizanslılardan Sasanilere geçtiğinde Hınıs'ın da Sasanilere geçtiği düşünülmektedir. Bölge 504'te Bizanslılar tarafından tekrar geri alınmıştır. Halife Osman zamanında Habîb b. Mesleme kumandasındaki Arap kuvvetlerince 653'te Erzurum ve çevresi ele geçirildi. 686'da Bizanslılar Erzurum'u yeniden ele geçirdiyse de 700'de tekrar Arap ordularının hakimiyetine girdi. 753'te bir kez daha Bizanslılar tarafından ele geçirilen Erzurum, Halife Mansûr'un gönderdiği ordu tarafından 756 yılında Abbasi egemenliğine katıldı. Bizans ve Müslümanlar arasında birkaç defa el değiştiren yerleşim ve çevresinin Ağustos-Eylül 949 yılında Bizans egemenliğinde olduğu görülmektedir.
Selçuklu egemenliği
Hınıs, 1071 yılında Selçuklu hükümdarı Alparslan'ın galibiyetiyle sonuçlanan Malazgirt Muharebesi ile Selçukluların idaresine geçmiştir. Hemen akabinde de 1080 yılı dolaylarında Selçuklulara tabi kurulan Saltuklu Beyliği egemenliğine katılmıştır. Saltukluların 1202 yılında yıkılmasıyla bölge de Anadolu Selçuklu Devleti egemenliğine katılmıştır.
Moğol egemenliği
1242 yılında Baycu Noyan komutasındaki Moğol ordusu Erzurum'u ele geçirmiş ve 1243 yılında gerçekleşen Kösedağ Muharebesi sonucunda da kesin olarak bölgede hakimiyet kurmuştur. Moğolların devleti bölmesiyle bölgede İlhanlılar hüküm sürmeye başlamıştır. İlhanlıların 1336'da dağılmasıyla Erzurum ve çevresi birçok beyin egemenlik kurma mücadelesine şahit olmuştur. Erzurum 1360 yılında Eretna Beyliği ve bu beyliğin veziri Emir Mutahharten hakimiyetine girmiştir. 1385'te bölge Karakoyunlular tarafından ele geçirilmiştir. 1387'de Erzurum, Timurlular tarafından ele geçirilmiş ve 1403 yılında Erzurum'un idaresi Emir Mutahharten'e bırakılmıştır. Birçok çatışmanın ardından Erzurum ve çevresi 1436 yılında Karakoyunluların hakimiyetine girmiştir.
14. yüzyılda Karakoyunlulara tâbi olarak Bitlis mıntıkasında Şerefoğulları sülalesinin hakimiyet kurduğu bilinmektedir. 1417 yılına ait Karakoyunlu belgesinde Bitlis beylerinin, Bitlis'ten başka hakim oldukları yerler arasında Hınıs'ta yer almaktadır. Karakoyunluların ortadan kalkmasıyla bölge Akkoyunluların egemenliğine katılmıştır.
Safevi-Osmanlı çekişmesi
Hınıs; Akkoyunlular egemenliğinde, kendilerine tabi Pazuki aşireti beyleri tarafından yönetilmiş, Akkoyunluların yıkılışı akabinde de Bitlis Prensliği himayesine girmiştir. I. İsmail döneminde bölge Safevilerin egemenliğine girdiğinde Hınıs, Pazuki beyi Çolak Halid Bey'in kontrolüne bırakılmıştır. I. Selim'in 1514 yılındaki İran Seferi sırasında Osmanlı hakimiyetine giren yerleşim, Çolak Halid Bey'in Osmanlılar tarafından idam edilmesiyle İskender ve Halil Selmi adlı kişilerin idaresine geçmiştir. Ancak Osmanlı ordusunun geri dönmesiyle yeniden Safevilerce ele geçirilmiş ve yerleşim bir kez daha Pazuki beylerinin kontrolüne bırakılmıştır. 1534 yılında Veziriazam Pargalı İbrahim Paşa komutasında gerçekleşen Irakeyn Seferi sırasında yerleşim yeniden Osmanlı hakimiyetine katılmıştır. 1537 yılı tahririnde Hınıs, Bitlis sancağının bir nahiyesi konumundadır. 1536-1539 tarihlerine ait tevcihat defterlerinde Hınıs, sancak olarak görülmemektedir. 1542 ve 1548 yıllarında Hınıs sancağı Safevilerce yağma edilmiş ve bunun sonucunda da ağır tahribata uğramıştır. Hınıs, 1556 yılı defterinde sancak olarak görülmektedir. Hınıs sancağı; Hınıs, Varto, Handırıs, Bulanık, Bilican, Suşehri, Göksu, Elmalu ve Malazgird olmak üzere toplam 9 nahiyeden oluşmaktadır.
Bu tarihte sancağa bağlı 742 köy ve 308 mezra bulunmaktadır. Ancak Osmanlı-Safevi mücadelesinin yıkıcı etkileri nedeniyle tahririn yapıldığı tarihte 238 köyde kimse yaşamamaktadır. Hınıs merkez nahiyesi bu tarihlerdeki bir kayda göre 107 köyden oluşmakta olup, 43 köyde yerleşim varken geri kalan 64 köy ise boş durumdadır. Yine aynı kayda göre 43 köy; 38'i Müslüman, 5'i ise Eramine (Ermeniler) olarak belirtilmiştir. Buna göre sancak genelinde toplam erkek nüfus; 2.149'u Müslüman, 472'si Ermeni olmak üzere 2.621 kişidir. Aynı kayda göre sancak genelinde Pazuki ve Şikakilerden oluşan iki taife bulunmaktadır. Hınıs sancağı 1559 ve 1565 yılı kayıtlarına göre Erzurum eyaletine bağlıdır. II. Selim döneminde (1566-1574) Hınıs sancağı; Hınıs, Varto, Handırıs, Bulanık, Bilican, Suşehri, Göksu, Elmalu ve Malazgird olmak üzere toplam 9 nahiyeden oluşmaktadır. 1642 tarihli avarız defterinde Hınıs kaza statüsünde olup, Bulanık ve Varto ise kazaya bağlı nahiyelerdir. Bu kayda göre Hınıs kazası; merkez kasaba ve 45 köy, Varto nahiyesi 35 köy ve Bulanık nahiyesi 14 köyden oluşmaktadır.
Evliya Çelebi kayıtları
Aralık 1641 tarihli Ruûs Defteri'nde ve 1645 yılında Hınıs'a gelen Evliya Çelebi'nin kayıtlarında yerleşim yine Erzurum Eyaleti'nin sancaklarından biri olarak görülmektedir. Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde, Hınıs; Erzurum Eyaleti'nde sancak beyi tahtıdır. Hınıs Kalesi içinde 1.200 adet Kürt evleri vardır. Camileri, mescitleri, bir hanı, hamamı ve küçük çarşısı vardır. Bütün yapılar baştan başa toprak örtülüdür, asla kiremitli yapı yoktur ve halkı tamamen Mahmudi Kürtleridir.
Hınıs, 1682 - 1702 ve 1730-1740 yılları arasındaki kayıtlarda Erzurum Eyaleti'ne bağlı yurtluk-ocaklık statüsünde bir sancak olarak görülmektedir. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında 27 Haziran 1828'de Erzurum'un düşmesinden sonra Ruslarca ele geçirilmiştir. Edirne Antlaşması ile Ruslar ele geçirdikleri çoğu yerle birlikte Hınıs'tan da geri çekilmiştir. Ruslar çekilirken, Hınıs kazasından 468 Ermeni hane Rusların baskısı ya da yönlendirmesiyle o zamanki Rus İmparatorluğu topraklarına göç etmiştir.
Erzurum'a bağlanması
1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı sonrasında Erzurum Vilayeti'nde 1845 yılında uygulanmaya başlanan merkezileştirme politikası uyarınca Hınıs sancağının yurtluk-ocaklık statüsü kaldırılmış ve yeni vilayet düzeninin tesis edilmesiyle de 1864 ve 1871 yıllarında Erzurum Sancağı'na bağlı bir kaza olmuştur. 1865 yılından itibaren Hınıs'a bazı Çeçen muhacirleri yerleştirilmiştir. 1866 yılı kayıtlarında, Mirliva Abdurrahman Paşa'nın Hınıs'a bağlı köylerdeki dört yüz küsur hanelik Çeçen muhacirleri silahsızlandırarak Erzurum kazalarına yerleştirildiği belirtilmektedir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı döneminde de Hınıs'a Oset ve Çeçen mülteciler yerleştirilmiştir.
1892 yılı salnamesine göre Hınıs kazasında 236 köy olup 4.217 hanede 14.162 erkek 10.996 kadın olmak üzere toplam 25.158 kişi yaşamaktadır.
Vital Cuinet'in seyahatnamesinde, 1892 yılına ait verilerine göre Hınıs kazasında; 16.746 Müslüman, 10.073 Ermeni (9.312'si Gregoryen, 761'i Protestan) ve 148 de diğer milletlerden olmak üzere toplam 26.967 kişi bulunmaktadır. 1897 yılı vilayet salnamesine göre Hınıs kazası genelinde 204 köy bulunmaktadır. Kaza genelinde 18.603 Müslüman, 8.506 Ermeni ve 330 diğer milletlerden olmak üzere 27.349 kişi yaşamaktadır.
Çevre yerleşimlerde olduğu gibi Hınıs'ta 1892'de başlayan ve 1893'te de devam eden kuraklıktan etkilenmiştir. Yaşanan kıtlık nedeniyle Hınıs sancağı halkının çoğu bu tarihlerde Diyarbakır'a göç etmiştir.
Ermeni olayları
Birinci Sason İsyanı sırasında ve akabinde bölgenin genelinde olduğu gibi Hınıs'ta da Ermeni isyan hareketleri görülmeye başlamış olup Müslümanlar ile Ermeniler arasında yer yer silahlı çatışmaya varan gerginlikler yaşanmıştır. 16 Aralık 1895 tarihinde Müslüman ahaliden bazılarının öldürülmesi üzerine Hınıs İsyanı (Hınıs Vakası) olarak da adlandırılan olaylarda 32 Ermeni ile 6 Müslüman ölmüştür. Hınıs'ın içerisinde yer aldığı Doğu Anadolu Bölgesinde, Ermenilerin bağımsızlık hareketini önlemek ve Osmanlı hakimiyetini etkin olarak sağlamak amacıyla 1891 yılında Hamidiye Alayları kurulmuştur. Ancak çeşitli Müslüman milletlerden oluşan bu alaylar zamanla Ermeni hatta Müslüman köylerinde gasp, yağma, tecavüz ve katliam vb. eylemlerde bulunmaya başlamıştır. Batılı ülkelerin 1895 yılındaki verdikleri muhtırada, Doğu Anadolu'da aşiretlerin yaylak ve kışlak sınırlarının ortaya konulması ve konargöçerlerin yerleşik düzene geçirilmesi gibi ıslah talepleri üzerine Hamidiye Alaylarında yeniden düzenlemede bulunulmuştur. Buna göre Hamidiye Alayları 7 livaya ayrılmış ve Hınıs'ta 2. Livanın merkezi olmuştur. Bu livadaki alaylarda da Cemadanlı, Zirikanlı, Cibranlı ve Çiranlı aşiretleri görev almıştır. 1900 yılında merkez nahiye ile Halilçavuş, Karaçoban, Söylemez ve Madrak nahiyelerinden meydana gelen Hınıs kazasında; 230 köyde 4.806 hane bulunurken, 17.551'i erkek ve 13.045'i kadın olmak üzere kaza genelinde toplam 30.596 kişi yaşamaktadır.
19. yüzyıl sonlarından itibaren Ruslar tarafından Hınıs taraflarına da silah ve mühimmat nakledilmiş ve bağımsızlık yanlısı Ermenilere satılmış ya da bedava dağıtılmıştır. Hınıs'ın da içerisinde yer aldığı bölgede yaşanan karışıklıkların devam etmesi sonucunda güvenlik gerekçesiyle yerleşim 1904 yılında yeniden sancak merkezi haline getirilmiştir. 1909 yılı ortasına kadar sancak statüsünde kalan yerleşim sonrasında yeniden kaza statüsünde olmaya başlamıştır. Kısa süreli sancak düzeninde Hınıs sancağı; Hınıs, Madrak, Hacı Halil, Söylemez ve Karaçoban nahiyelerinden oluşmaktadır. Hınıs sancak haline getirilmekle birlikte güvenlik sorunu devam etmiştir. Müslümanlar ve Ermeniler tarafından oluşturulan çeteler, karşılıklı olarak köylerde yağma, cinayet, gasp ve saldırı gibi eylemlerde bulunmuşlardır.
Coğrafi yapısı
İdari yönden bağlı olduğu Erzurum İlinin güneyinde yer almaktadır. İlçe; kuzey ve kuzeybatıda Erzurum, batıda ve güneyde Varto ve Karlıova ilçeleri, güneydoğuda Bulanık, Merkez ve Malazgirt ilçeleri ile, doğuda Karaçoban ve kuzeydoğuda Karayazı ilçeleriyle çevrilidir. Hınıs ilçesi engebeli ve çevresi dağlarla kaplı 1720 rakımlı ova üzerinde kurulmuştur. Bölgenin etrafı yüksek dağlarla çevrili olup, orta kısım ise engebeli ovadır. Hınıs'taki önemli dağlar batıda Bingöl Dağları, güneyde Akdoğan (Hamurpet) Dağları olup, doğuda Akdağları, kuzeyde Kanca Dağları ve Karya Dağı ile çevrilidir. Bu dağlarla bilhassa Bingöl Dağları üzerinde yayla ve platolar mevcuttur. Arazi genellikle çıplak bir görüntüye sahiptir. Tarım alanları azdır. İlçede en yüksek rakım Bingöl Dağları üzerindeki 3070 m kotundaki Koğ Tepesi'dir. Ak dağlar 2953 m, Akdoğan Dağı 2879 m, Kulluca Tepesi 2754 m'dir. En düşük rakım ise Hınıs ve çevresi; 1650 m civarındadır. Hınıs ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.713 metredir.
Hınıs, Doğu Anadolu bölgesinde Erzurum-Kars Bölümü, Yukarı Murat-Van, Yukarı Fırat Bölümünün kesiştiği noktadadır.
Hınıs'ın önemli akarsuları Haftrenk Çayı, Ambarcı Deresi Çayı, Kilise Deresi Çayı, Nacaran Çayı, Kolhisar ve Halilçavuş çaylarıdır. Bingöl Dağları üzerinde irili ufaklı 100 kadar göl mevcuttur.
Hınıs deprem kuşağı üzerinde olup, 1959, 1966, 1992 yıllarında üç büyük deprem geçirmiştir.
İl merkezine uzaklığı 148 km'dir. İlçenin yüzölçümü 1.367 km²dir. Yine yüzölçümü bakımında Erzurum ili içinde 11. sırada yer almaktadır.
Hınıs, Türkiye'nin en büyük kükürt madenine sahiptir.
İlçenin güneybatısından Bingöl Dağları, Şerafettin yaylaları ve Aras Nehri doğar. Güneyinde Hamurpet Gölü, kuzeyinde Çakmak Dağları, Hınıs Boğazı, Akören Geçidi, doğusunda Hınıs Ovası ve Murat Nehri iner.
İklim
Hınıs, Erzurum ilinin en soğuk bölgelerinden birinde yer almakta olup, bu nedenle kış mevsimi yılın yarısından daha uzun bir süresini kapsamaktadır. İlçede sert kara iklimi hüküm sürmektedir. Bu iklim tipi, uzun ve şiddetli kışlar ile kısa, ancak sıcak yaz mevsimlerinin varlığını göstermektedir.
Hınıs'ta sıcaklıklar ekim ayından itibaren düşmeye başlamaktadır. Kış aylarında özellikle ocak ayında sıcaklık ortalamaları -8,3 °C seviyelerine kadar inmektedir. Kar yağışının yoğun olduğu bu dönemde soğuklar şiddetlidir ve etkisini nisan ayına kadar sürdürmektedir. Buna karşılık yaz mevsimi kısa sürelidir; ancak bu dönemde sıcaklıklar oldukça yüksektir.
Yıllık ortalama sıcaklık 8,5 °C olup, en yüksek ortalama sıcaklık 15 °C civarındadır. En sıcak ay ağustos ayı olarak belirlenmiştir. 30 °C'nin üzerindeki "tropikal günler" yılda ortalama 8,5 gün, 25-30 °C aralığındaki "yaz günleri" ise yaklaşık 55,3 gün olarak kaydedilmiştir. Bu tür sıcaklıklar özellikle temmuz ve ağustos aylarında gözlemlenmektedir.
Toprak üstü sıcaklık ölçümlerine göre, yılın 204,4 günü 5 °C'nin, 149,2 günü ise 10 °C'nin üzerindedir. Donlu günlerin yıllık ortalaması 156,6 gündür. Aralık ve ocak ayları tamamen donlu günlerle geçerken, kasım, aralık, ocak, şubat ve mart aylarında şiddetli don olayları sıklıkla görülmektedir. Donlu günler ekim ayı sonunda başlayıp mayıs ayı ortalarına kadar devam edebilmektedir. Son 30 yıllık meteorolojik verilere göre Hınıs'ın yıllık ortalama sıcaklığı 4,9 °C olarak tespit edilmiştir. Uzun yıllara dayalı gözlemler, eylül ayında -3,8 °C, ekim ayında -12 °C ve aralık ayında -30 °C gibi düşük sıcaklık değerlerinin görülebileceğini göstermektedir.
Hınıs'ta ölçülen en yüksek atmosfer basıncı 587,8 mm, ortalama basınç ise 607 mm'dir. Bu değerler, bölgenin düşük basınçlı bir atmosferik yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Yüksek rakımlı bölgelerde olduğu gibi Hınıs'ta da yükseklik arttıkça atmosferin kalınlığı ve yoğunluğu azalmaktadır.
Kültür
İlçe merkezinde 3 bin m² kapalı alana sahip olmak üzere toplamda 10.200 m² alana sahip olan kültür merkezi bulunmaktadır. Yaklaşık 200 koltuk kapasiteli sinema salonu ilçede yapılan kültür ve sanat faaliyetlerine ev sahipliği yapmaktadır. İlçede mevcut kütüphanede bu binanın üst katında 16 bin civarında güncel kitap ve her ay güncellenen birçok dergi ile hizmet vermektedir. Ayrıca yıl içerisinde çeşitli başlıklarda kültür sohbetleri icra edilmektedir.
ESMEK (Erzurum Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitim Kursları), Hınıslılara çok sayıda meslek ve sanat edindirme kursları vermektedir.
Hınıs'ta bulunan bir mamut fosili British Museum'da sergilenmektedir. Bölge yabancı arkeolog ve antropologların ilgisini çekse de Türk makamların ilgisini çekmemiştir.
1547 yılında, bugün harabe halinde bulunan Aziz Maria Kilisesi'nde kopyalanan Hınıs İncili, Ermenilerce önemlidir.
Hınıs'ın kültürel ve tarihi yerlerinden bazıları şunlardır;
- "Hınıs Kalesi", Akkoyunlular tarafından yaptırılmış olup Osmanlılar döneminde genişletilmiştir. Günümüzde harabe halindedir.
- "Kalecik Kalesi", günümüzde harabe halindedir.
- "Zernak Kalesi ve Kümbeti", Urartu Krallığı döneminde yapılmıştır. Harabe halindedir.
- "Toprak Kale ve Höyük'ü", Urartu Krallığı döneminde yapılmıştır. Harabe halindedir.
- "Hınıs Ulu Camii" (Muş Beylerinden Alaaddin Bey tarafından 1734 yılında yaptırılmıştır. Alaaddin Bey Camii veya Dere Camii olarak da bilinmektedir. Bir medreseyle birlikte 20 dükkân, bir değirmen şeklinde külliye olarak inşa edilmiştir. Günümüzde sadece cami kısmı kalmıştır.)
- "Kolhisar Medresesi" (Cami ve medrese şeklindedir. 19. yüzyılda Şeyh Mahmud El-Feyzi tarafından kurulmuştur. 20. yüzyılın başlarında oğlu Şeyh Said tarafından genişletilmiştir. Medrese bilindiği kadarıyla 3 kere yıkılmıştır. Şu anki hali 1966 depreminden sonra yaptırılmıştır. Ancak medresenin içindeki iki mihrap yüzyılı geçkin bir tarihe sahiptir. Binlerce öğrenci yetiştirmiş bir merkezdir.)
Şive
Hınıs ilçesinde kullanılan Türk şivesinin Doğu Anadolu ağızları içindeki konumu
Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:
Nüfus ve sosyal yapı
Hınıs nüfusu 2014 yılına göre 28.607'dir. Bu nüfus, 14.531 erkek ve 14.076 kadından oluşmaktadır. Yüzde olarak ise: %50,80 erkek, %49,20 kadındır.
İlçede etnik grup olarak ağırlıklı olarak Kürtler, ikinci sırada Türkler yaşamaktadır. Kürtlerin çoğunluğu Şafii, Türkler ise Hanefi mezhebine bağlıdır. İlçede Lazlar, Çerkesler ve Muhacır diye adlandırılan Erivan göçmenleri, nüfusun küçük bir bölümünü oluşturmaktadır. Hınıs'ta Zaza Alevi inancına bağlı köyler de bulunmaktadır. Hınıs'ta I. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar Hristiyan dinine mensup Ermeni halkı azınlık olarak yaşamıştır.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Hınıs-Varto Depremi
Verilere göre 1900'lü yılların ilk depremi 24 Nisan 1903 tarihinde Malazgirt'te 6,7 şiddetinde olmuş ve 2.626 kişi ölmüştür. Buna müteakiben 31 Mayıs 1946 Varto Hınıs'ta 5,7 şiddetinde olan depremde 839 kişi ölmüştür.
En etkili ve birçok şeyin altüst olmasına, göçe ve ailelerin dağılmasına, konut - sağlık - okul - yol sorunun hâlen çözülmemesi gibi yaşamın yeniden idame edilmesinin hayli zorlaşmasına neden olan deprem, 19 Ağustos 1966 tarihinde olmuş şiddeti tam olarak bilinmiyor ve 2.394 kişi ölmüştür. Hınıs'da zaman zaman irili ufaklı deprem sarsıntıları olmaktadır.
Ekonomi
Hınıs ekonomisi tarım, hayvancılık ve ticarete dayalıdır. Hınıs ilçesine özgü tarla bitkilerinden olan Hınıs Şeker Fasulyesi, Hınıs'ın doğal kaynak suları, balı ve hayvancılık potansiyeli değerlendirilerek ilçeye ekonomik anlamda bir kalkınma sağlatılabilir. Şehirde kurulan organize sanayi bölgesi ile bölgenin ekonomik gücünü elinde tutmayı hedeflemektedir.
Hınıs Fasulyesi, 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği tescilli coğrafi işaret başvurusu kabul edilmiş olup; belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibarıyla kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaret tescilini almıştır.
Eğitim
İlçede elli iki ilkokul, on üç ortaokul ve beş lise bulunmaktadır. İlçe genelinde beş yüze yakın öğretmen görev yapmaktadır. İlçede bulunan liseler:
Hınıs Nene Hatun Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Hınıs Fen ve Sosyal Bilimler Proje Okulu
İlçede Atatürk Üniversitesi'ne bağlı Hınıs Meslek Yüksekokulu 18 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. bulunmaktadır. Bu Meslek Yüksekokul'da; Çocuk Gelişimi Programı, Gıda İşletme, Gıda Kalite Kontrol ve Analizi, Laboratuvar Veteriner Sağlık, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, Sağlık Kurumları İşletmeciliği, Su Ürünleri Bölümleri bulunmaktadır. Ekim 2016'da, Meslek Yüksekokulu'nun yurt ihtiyacını karşılamak üzere KYK'ye bağlı 50 kontenjanlı kız yurdu açılmıştır.
First Lego League Robot Yarışmaları Ligi'nde, devlet okullarını Hınıs Çernezyom Robot Takımı temsil etmektedir. 2016 yılı yarışmalarından bir kupa ve beş madalya kazanarak dönmüştür.
2018 yılında Hınıs Gençlik Merkezi açılmıştır. Merkez içinde; 5000 kitaplı Yaşar Kemal Kütüphanesi, İdil Biret Müzik Atölyesi, Şeker Ahmet Paşa Resim Atölyesi, bilişim-yazılım ve robot atölyesi, yabancı dil eğitim sınıfı, Muhsin Ertuğrul Tiyatro Atölyesi, çok amaçlı konferans salonu oluşturulmuştur.
Sağlık
İlçe merkezinde bulunan Hınıs Şehit Yavuz Yürekseven Devlet Hastanesi 18 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. elli yatak ile yedi ayrı branştaki doktor kadrosu ile hizmet vermektedir. Acil durumlar ve çok özel hastalar için hava ambulansı hizmeti bulunmaktadır. Yine ilçe merkezinde iki adet sağlık ocağı bulunmaktadır. Bu sağlık ocakları da periyodik aşı, tedavi ve kontrolleri takip etmektedir.
Hayvan sağlığı için ise; Hınıs Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü 5 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.'nün ekipleri ve iki adet özel veteriner polikliniği hizmet vermektedir.
Yerel yönetim
1980 ihtilalinde Hınıs Belediyesinde fen memuru olarak görev yapan Süleyman Sekmen, Belediye başkanlığı görevine getirilir. Daha sonraki iki seçim döneminde Belediye başkanlığını tekrar kazanır. 2014 yerel seçimlerinde Hınıs Belediye başkanı olan Hasan Basri Fırat'ın yerine 1 Eylül 2016 tarihinde yürürlüğe giren 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kayyum olarak kaymakam Bülent Ay atandı. 31 Mart 2019 Yerel seçimlerinde Hınıs Belediye Başkanlığını AK Parti Belediye Başkanı olarak Erdoğan Eren kazandı. 2023 yılında vefat eden Eren'in başkanlık koltuğuna Belediye Meclis Üyelerinin seçimiyle Serdal Şan seçildi. 31 Mart 2024 yerel seçimlerde Ak Parti Belediye Başkanı Adayı olarak seçime giren Serdal Şan oyların %47,75'ini alarak seçimi kazandı ve belediye başkanlığına devam etmektedir.
Ulaşım
Hınıs, Erzurum il merkezine (Dere yolundan) Erzurum Muş Yolu üzerinden 140 km, Hınıs – Karayazı – Erzurum D955 karayolu üzerinden 165 km uzaklıktadır. Palandöken - Tekman yolu istikametinden 136 km'dir. Erzurum - Karlıova - Varto - Hınıs istikametinden 170 km'dir.
Kendi aracınızla gelebileceğiniz gibi diğer şehirlerden düzenlenen otobüs seferleriyle, Erzurum Mahallebaşı Semt Garajından Hınıs minibüsleri veya Hınıs istikamete giden Karaçoban, Varto ve Muş, Bulanık minibüslerini kullanılarak Hınıs'a gelmek mümkündür.
Hınıs'a 150 km uzaklıktaki Erzurum Havaalanı, 114 km uzaklıktaki Muş Havalimanı, 163 km uzaklıktaki Bingöl Havalimanına kadar uçakla gelebilir, buradan da toplu taşıma veya özel araçlarla ulaşabilirsiniz.
Hınıs-Muş arası 100 km'dir. Hınıs-Bingöl arası 164 km'dir. Hınıs-Bitlis arası 180 km'dir. Hınıs-Ağrı arası 180 km'dir. Hınıs-Siirt arası 250 km'dir. Hınıs-Batman arası 267 km'dir. Hınıs-Tunceli arası 267 km'dir. Hınıs-Siirt arası 274 km'dir. Hınıs-Van arası 287 km'dir. Hınıs-Diyarbakır arası 300 km'dir. Hınıs-Elazığ arası 303 km'dir. Hınıs-Rize arası 392 km'dir. Hınıs-Trabzon arası 401 km'dir.
Hınıs-Habur Sınır Kapısı (Irak) 451 km'dir. Hınıs-Üzümlü Sınır Kapısı (Irak) 545 km'dir. Hınıs-Derecik Sınır Kapısı (Irak) 590 km'dir. Hınıs-Gürbulak Sınır Kapısı (İran) 311 km'dir. Hınıs-Kapıköy Sınır Kapısı (İran) 348 km'dir. Hınıs-Esendere Sınır Kapısı (İran) 502 km'dir. Hınıs-Dilucu Sınır Kapısı (Azerbaycan) 408 km'dir. Hınıs-Sarp Sınır Kapısı (Gürcistan) 393 km'dir. Hınıs-Türkgözü Sınır Kapısı (Gürcistan) 402 km'dir. Hınıs-Aktaş Sınır Kapısı (Gürcistan) 360 km'dir. Hınıs-Nusaybin Sınır Kapısı (Suriye) 401 km'dir.
Hınıslı siyasetçiler
Hınıs Erzurum siyasetinde önemli bir yer almıştır. 1960 Darbesi sonrası oluşturulan Millî Birlik Komitesi başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel Hınıslıdır. Milletvekili seçimlerinde Hınıslı birçok kişi milletvekili olarak TBMM'ye girmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır; Abdülmelik Fırat, Gıyasettin Karaca (Devlet bakanı), Mehmet Fuat Fırat, Nihat Diler, Sabahattin Aras (Devlet bakanı), Abdulilah Fırat, Saadettin Aydın.
Kaynak: Wikipedia – Hınıs · CC BY-SA 4.0
Geography
The Hınıs Plain is an upland plain centered on a tributary of the Murat River. A range of hills on the south separates the Hınıs plain from the Murat River. Kocasu Creek is the biggest water source of Hınıs. It passes through the district center and pours into the Murat river in Bulanık district. On the southwest, the Hınıs plain is separated from the Varto plain by a series of hills and steep valleys. To the north is a range of pyramid-shaped hills called the Ak Dağ, or White Mountains, which are in turn connected to the Bingöl Mountains further west by a plateau called the Menge Dağ. The Menge Dağ forms the northwestern border of the Hınıs plain; from its foothills, Süphan mountain is visible over the hills to the southeast. The Hınıs plain consists of two distinct, gently undulating bands that are occasionally broken up by low-lying hills. The valley has fertile soil and has historically formed a breeding ground for sheep and horses.
The town of Hınıs itself lies near the upper end of the valley, on a volcanic table raised above the surrounding plain. At this end, more than 20 smaller streams join together into the plain's main river.
Climate
Hınıs has a dry-summer humid continental climate (Köppen: Dsb). Winters are very cold and snowy, with temperatures consistently below freezing. Summers are dry, with hot days and cool nights.
History
The Hınıs plain formed the main part of the early medieval Armenian canton of Varazhnunik. During this period (roughly the 4th through 7th centuries), Hınıs was probably a fortified market town. Later, after the Arab conquest of Armenia, the region became divided into several small principalities. Hınıs was "almost certainly" the capital of one of these principalities, which was called Sermatz in Greek sources. Sermatz seems to have covered the old district of Varazhnunik as well as the Varto plain to the southwest. Its rulers were probably vassals of the Kaysite emirs of Malazgirt.
During the Kara Koyunlu period, Hınıs was the capital of a small Kurdish emirate which was a vassal of the emirate of Bitlis, which was in turn a vassal of the Kara Koyunlu themselves. The emirate of Hınıs was mainly based on the Hınıs plain but also extended south of the Murat river to include Lake Nazik and the area around Bulanık. Later, under the Ottoman Empire, Hınıs formed a sanjak of Erzurum Eyalet.
Monuments
Castle
Hınıs's old castle crowns a small rocky promontory jutting out above a depression in the middle of the plateau. The castle rock is only accessible on one side, by an elevated "neck" connecting it to the rest of the plateau. This "neck" was the starting point for the walls that historically surrounded the town. Only a couple of towers of the castle remain intact today.
Mosque
The Ulu Cami is beneath the castle rock and outside the town. It dates to 1734 and is traditionally attributed to Ala ed-Din, the bey of Muş who also fortified Mercimekkale on the Muş Plain. The mosque is roughly cube-shaped, with one relatively small pyramidal cap crowning the roof, surrounded by 8 smaller domes. The mosque has one, black-and-white striped minaret, on the northwest corner.
Composition
There are 98 neighbourhoods in Hınıs District:
Kaynak: Wikipedia – Hınıs · CC BY-SA 4.0
